Gürültünün iktidarına karşı sözün dirilişi.
Bağırmak iletişim değil, iletişim kazasıdır.
Sesin tavan yaptığı yerde, genellikle argüman değil, argüman sahibinin iç çaresizliği konuşur.
İnsan çoğu zaman “doğruyu bildiği için” değil, “inandığı şeyin doğru olmasını istediği için” bağırır.
Bu psikoloji, özellikle din ve siyaset söylemlerinde sesi katlanarak artırırken, içeriği kısıtlayarak eksiltir. Gürültü, düşünsel yetersizliğin en ucuz kamuflaj haline gelir.
Hakikat ise yüksek sese muhtaç değildir.
Tam tersine, hakikat konuşulduğunda ses doğal olarak geri çekilir, söz öne çıkar.
Tarih, hakikat karşısında çaresiz kalanların hep gürültüyü çıkarttığında şahittir.
Kur’an’a karşı çıkarılan yüksek gürültüsü de bugün sosyal medyadaki linç kültürü de aynı gerçeğin tezahürü: “Söz karşısında acze düşenler, sessiz silaha dönüştürür.”
Merhamet: İletişimin Kur’an-î ölçüsüdür.
İşte tam bu noktada, Kur’an bize iletişimin sadece “nasıl”ına değil, “niçin”ine dair çarpıcı bir örnek sunar. Al-i İmran Suresi’nin 159. ayeti, Uhud sonrası moral çöküntüsü yaşayan ve dağılmak üzere olan sahabelere karşı Nebevî bir tutumu resmeder:
“Sen onlara sırf Allah’ın lütfettiği merhamet sayesinde yumuşak davrandın.
Eğer kaba, katı kalpli olsaydın, hiç şüphesiz etrafından dağılır giderlerdi.
Onları affet, onların bağışlanmasını dile, iş hakkında onlara danış, karar verince de Allah’a güven, doğrusu Allah kendisine güvenenleri sever.”
Bu ayet, gürültü ve öfke kültürüne köklü bir reddiyedir.
“Eğer kaba katı yürekli olsaydın, çevrenden dağılır giderlerdi” ilkesi, sadece tarihsel bir hatıra değil, tüm zamanlar için geçerli bir sosyal psikoloji yasasıdır.
Sertlik dağıtır, merhamet bir arada tutar.
Bağırmak korkutur, alçak sesle konuşmak güven verir.
Bu, siyasi hitabetten aile içi iletişime kadar her düzeyde geçerli olan evrensel bir hakikattir.
Ayetin devamı, iletişimin olgunlaşmış halinin formülünü verir: Affetmek, bağışlanma dilemek ve danışmak.
Bu üçlü, gürültülü monologların değil, sözlü diyaloğun, buyurganlığın değil, istişarenin yolunu açar.
İçimize sızan gürültü kültürü ve kayıp denge.
Ne yazık ki bu dengeli ve merhametli üslup yerine, zamanla içimize sinsice sızan bir gürültü kültürüne bıraktı.
Menkıbe kültürünün tarihsel analizin, sloganik söylemlerin derin tefekkürün, hazır cevapların samimi sorgulamanın önüne geçtiği bir dönemdeyiz.
Ses, niteliğin; gürültü, hakikatin yerini aldı.
Bu kırılma, düşünce üretimini felç etti ve toplumsal hafızamızı aşındırdı.
Bugün Kur’an’dan konuştuğunu söyleyenlerin çokluğu değil, Kur’an’ın bu merhametli ve istişareye dayalı sözünün, din adına üretilmiş tüm gürültü ve katılıkları susturacak bir berraklığı kavuşması asıl meselemiz olmalı. Yani başka bir deyimle ses çıkarmak kolay; affedici, dayanışmacı ve yapıcı söz üretmek ise bilinç ve dâhisi sorumluluk ve derinlik ister.
Kur’an’ın ses ölçüsü: Bağırmak değil, anlaşılmaktır.
Yüce kitabımız Kur’an, üslup konusunda da net ölçüler koyarak bu gürültü kültürünün kökünden reddeder.
Metin, okunma bitiminden itibaren bir ölçü ve anlaşılırlık emreder:
“Yürüyüşünde ölçülü ol. Sesini alçalt. Çünkü seslerin en çirkini eşeklerin sesidir.” (Lokman: 19)
“Duanda sesini çok yükseltme, tamamen de kısma. İkisi arasında bir yol tut.” (İsra: 110)
Bu ayetler, Al-i İmran 159’daki “yumuşak davranma” emriyle tam bir uyum içindedir.
Hepsi aynı hakikati gösterir: Gerçek ikna, güç gösterisiyle değil, içtenlikle; korkutarak değil, güven vererek; bağırarak değil, anlaşılır bir şekilde konuşarak mümkündür.
Sükunetle direniş ve merhametli söz.
Çözüm, gürültüye gürültüyle karşılık vermek değil, sükûnetle ve merhametle direnmektir.
Al-i İmran 159’ün öğrettiği gibi:
1. Yumuşaklığı seçmek: Öfke anında sesi yükseltmek yerine, bilinçle alçaltmak.
2. Affediciliği kuşanmak: Hatalara karşı tahammül ve bağışlama ile yaklaşmak.
3. İstişareyi ilke dinmek: Monolog değil, diyalog kurmak; buyurmak değil, danışmak.
4. Sözün sorumluluğunu almak: Her çıkardığımız sesin, etrafımızdakileri dağıtıcı mı yoksa birleştirici mi olduğunu sorgulamak.
Hakikat: Hakikat, Al-i İmran’ın tasvir ettiği gibi, merhametle fısıldar.
Onu duyabilmek için, önce kendi iç gürültümüzü, öfkemizi ve katılığımızı susturmamız gerekir.
Sloganlar geçicidir, hakikat kalıcı. Gürültü insanları dağıtır, merhametli söz ise bir arada tutar.
Bugün en radikal direniş, belki de öfkenin kolaycılığına kapılmadan, sükûnetle ve yumuşak huyla söz söyleyebilmektir.
Gürültünün ve sertliğin iktidarına karşı, merhametin ve sözün dirilişine tanıklık etmek.
Unutmayalım: Kur’an okunurken ve yaşanırken yükselmesi gereken, ses değil anlamdır.
Kıyama kalkarken merhamet de yükseldiğinde, gürültü kendiliğinden alçalır, dağılanlar.
Bu yazı yazarken, günlük hayatımızdan siyasi söyleme, dini hitabetten dijital iletişime uzanan bir gürültü ve öfke epidemisine karşı, Kur’an’ın işaret ettiği merhametli sözün itibarını yeniden tesis etmek için bir davettir ve bir çağrıdır.
News
