Emeklilikte yaşa takılanları (EYT) ilgilendiren yasal düzenleme Meclis’ten geçti.
Düzenleme Resmi Gazete’de yayımlanması sonrası yürürlüğe girince, milyonlarca çalışanın iş düzeni etkilenecek. Yasal düzenlemeyle birlikte emekliliğe hak kazanmasına karşın gerekli yaş sınırını karşılamayan yüzbinlerce çalışana emeklilik yolu açılacak.
Emeklilik başvurusu nasıl yapılacak? İlk maaş ne zaman alınacak?Emekli olup çalışmaya devam edebilir misiniz? EYT düzenlemesi sonrası tazminatınızı almadan çalışmaya devam edebilir misiniz, EYT düzenlemesinden sonra istifa etmeden emekli olabilir misiniz?
Düzenleme sonrasında yanıtı aranacak sorular için kapsamlı bir işte EYT rehberi…
EYT NEDİR?
8 Eylül 1999 tarihine kadar sigortalılık süresini ve prim gününü tamamlayan çalışanlar emekli olabiliyordu. Fakat kanunda yapılan değişiklik ile bu iki kriterin yanına bir de yaş kriteri eklendi. Böylelikle 1999’da yürürlükte olan Sosyal Sigortalar Kanunu’nda yapılan değişiklikle emekli olma yaşı değişti. Kanundaki değişiklik öncesinde kadınlarda 20 yıl, erkeklerde ise bu değişiklik öncesi 5000 gün prim şartı ve 25 yıl sigortalılık süresi yeterliydi. 5000 gün prim yaklaşık olarak 13.5 yıla denk düşerken 18 yaşında çalışmaya başlayan bir kadın 38, 18 yaşında çalışmaya başlayan bir erkekse 43 yaşında emekli olabiliyordu. 1 Ocak 1972 doğumlu, 1 Temmuz 1994’te ilk kez sigortalı işe başlayan bir erkek işçi, çalışmaya başladığı dönemde yürürlükte olan kanun gereği 5000 prim gününü ve 25 yıl sigortalılık süresini tamamladıktan sonra emekli olabiliyordu. İşçi; 25 yıllık sigortalılık süresini tamamladığı 1 Temmuz 2019 tarihinde, 5000 prim günü ödemesini de tamamlandıysa 47 yaşında emekli olabiliyordu. Fakat 1999 yılında yapılan kanun değişikliğiyle aynı işçi 5750 gün prim ödeme, 55 yaş ve 25 yıl sigortalılık şartlarını yerine getirdiği takdirde emekli olabiliyor. Yıl bazında hesaplanırsa işçinin emekliliği 8 yıl ötelendi 750 gün fazladan prim ödemesi gerekti. 8 Eylül 1999 tarihinde 4447 sayılı Kanun ile birlikte kadınlarda emeklilik yaşı 58, erkeklerde 60 oldu. 2008 yılına gelindiğinde ise ilk kez sigortalı olarak işe başlayacaklar için 5510 sayılı Kanun ile emeklilik yaşı 65’e yükseltildi. Emeklilikte yaşa takılanlar (eyt) ; sigorta başlangıç tarihi 9 Eylül 1999’dan önce olanları ve emekli olmak için gereken prim günü ve sigortalılık süresi şartını sağlamış olsa dahi yaşından dolayı emekli olamayanları kapsar. Kendilerine ” EYT mağduru” diyen kişiler yaşlarından dolayı emekli olamıyor. Rakamlara bakıldığında ise Türkiye’de yaklaşık 5 milyon kişi EYT kapsamında olacak. En açık ifadeyle emeklilik sigortası girişi 8 Eylül 1999 tarihinden önce olan kişiler EYT kapsamında yer alıyor.
EYT’ DE KADEMELİ PRİM NE DEMEK? EYT düzenlemesinin ayrıntılarının belli olmasıyla birlikte kademeli prim gününün ne anlamı geldiği merak edildi. EYT’li olabilmek için kademeli prim günü aranacak. 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı çalışmaya başlayanlar yaş dışındaki koşulları yerine getirerek emekli olabilecek. SSK’lılar kademeli prim gününe tabi olacak. Kademeli prim günü 5 binden başlayarak 5 bin 975 güne kadar çıkacak.
SİGORTALI SÜRESİNE GÖRE KADEMELİ PRİM GÜNÜ HESAPLAMA SGK tarafından yayımlanan yıllara göre, sigortalılık süresi ve prim gün sayılarıyla birlikte, EYT’li olmaya hak kazanacak olan kişilerin yıllara göre prim sayıları görülebiliyor. İşte EYT sigortalılık süresi ve prim gün sayısı sorgulama ekranı;
EYT EMEKLİLİK ŞARTLARI NEDİR? – 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigorta kaydının bulunması, – Girdiği tarihe göre 5000-5975 güne kadar prim ödemesinin tamamlanması, – Kadınlar için 20, erkekler için 25 yıl sigortalılık süresinin dolması gerekir.
EYT BAŞVURULARI NE ZAMAN BAŞLAYACAK? EYT başvuruları, kanun teklifinin Meclis’ten geçmesi ve Resmi Gazete’de yürürlüğe girmesiyle birlikte başlayacak. Koşulları yerine getirenler, Süre sınırı olmaksızın, SGK ve e-Devlet’ten başvuru yapabilecek. EYT düzenlemesinden yararlanmak isteyenler emeklilik için başvuru dilekçesi verecek. Koşulları yerine getirenler, Süre sınırı olmaksızın, SGK ve e-Devlet’ten başvuru yapabilecek. EYT düzenlemesinden yararlanmak isteyenler emeklilik için başvuru dilekçesi verecek. EYT BAŞVURUSU NASIL YAPILIR? e-Devlet sistemine giriş yaptıktan sonra ‘gelir, aylık ödenek talep belgesinin verilmesi belgesi’ne tıklayın. Ardından sayfada çıkan yeni başvuru sekmesine tıklayın. Tahsis talep türü olarak ise ‘yaşlılık aylığını” seçin. SSK kapsamında aylık talep edeceklerin ‘4A’, Bağkur kapsamına girenlerin ise ‘4B’ seçeneğini işaretlemesi gerekiyor. Seçim yaptıktan sonra ‘başvur’ butonu tıklayın. Maaş ödemesinin yapılacağı bankayı seçtikten sonra açıklama kısmına maaşınızı almak istediğiniz şubeyi yazın. Diğer iletişim bilgilerini de doldurun. ‘Aylık alıyor mu?’ sorusunu da “evet” veya “hayır” olarak yanıtlayın. Son aşamada ‘ileri’ butonu ardından ‘başvur’ butonuna basılarak bilgiler SGK’ya gönderilmiş olacak.
EYT’ Lİ MAAŞ HESAPLAMASI NASIL YAPILIR?
Emeklilikte yaşa takılanlar için maaş hesaplamasında şu 3 dönem önemli;
– 1999 yılı öncesi – 1999 – 2008 yılları arası – 2008 yılı sonrası
Bu üç dönemdeki hesaplamalar yapıldıktan sonra emeklilikte yaşa takılanlar için maaş hesaplaması yapılır. Yani emekli maaşı hesaplaması, çalışanın sigortalılık dönemindeki tüm kazançlar dikkate alınarak hesaplanır.
EYT’ Lİ MAAŞ HESABINDA NEYE BAKILIR?
EYT maaş hesaplaması yapılırken şu kriterler dikkate alınır: – İşçinin aylık kazancı, – İşçinin çalıştığı yıl, – İşçinin yaşının dolmasını beklerken ödediği fazladan prim miktarı, – Çalışanın çalışma süresine ara verip vermediği, – Çalışma süreleri, etkenleri göz önüne alınır.
İLK MAAŞLAR NE ZAMAN ALINACAK?
Yasanın Resmi Gazete’de yayımlanması sonrası başvurular başlayacak. Mart ayında yapılan başvurular sonrası ilk maaşların nisan ayında alınması bekleniyor. Maaşlarda hak kaybı olmayacak.
EYT HERKESİ KAPSIYOR MU?
Hayır. Yasa düzenlemesi öncesinde yanlış yorumlarla 5000 gün primi olan herkesin emekli olacağı beklentisi oluştu.
Düzenleme ile emeklilik yaş sınırı kaldırıldı, ancak çalışma yılı süresi ve yürürlükte olan prim gün sayısı, işe giriş tarihine göre oluşturular kademeler olduğu gibi korundu.
EYT düzernlemesi sonrasında her çalışan emekli olamayacak.
8 Eylül 1999 tarihinden önce var olan sigortalılık süresi ve prim günü şartı halihazırda geçerli.
Prim günü ya da sigortalılık süresi eksik olan çalışanlar, bu eksikliklerini tamamladıktan sonra emekli olmak için başvurabilir.
EYT İÇİN KAÇ GÜN LAZIM?
2019 yılında kadınlar için 20 yıllık sigortalılık süresi tamamlandığı için kadın çalışanlar yalnızda prim günü şartını yerine getirerek emekli olabilir. Erkekler içinse 25 yıllık süre bazı sigortalılar için henüz tamamlanmadı. 1997, 1998, 1999 yıllarında işe girenler 25 yıllık sürelerini 2022, 2023, 2024 yıllarında tamamlayacak ve böylelikle emekli olabilecek. Emeklilikte yaşa takılanlar arasından sigortalılık süresini en son tamamlayacak erkek ise 8 Eylül 2024’te emekli olabilecek süreye ulaşabilir. Eksik primi tamamlamak için çeşitli formüller bulunur. İşte bu formüllerden biri:
Kısmi emeklilik:
8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olan, fakat emeklilikte yaşa takılan biri 3600 gün prim ödeme şartı ile birlikte yaş şartını yerine getirdiği takdirde emekli olabilir. 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olan bir kadın çalışan 50 yaşına geldiyse ve 10 yıllık sigorta primi ödediyse; erkek çalışan ise aynı sigorta primini ödemesi ile birlikte 55 yaşını doldurduysa emekli olabilir.
ASKERLİK BORÇLANMASI EYT’ Yİ ETKİLER Mİ?
Erkekler için askerlik ve emeklilik birbirini etkileyebilir.
Eğer askerlik sigorta tarihinden önce yapıldıysa, borçlandığınız gün kadar işe giriş tarihi de geri çekilir. Erkekler askerde geçirdikleri günleri satın alarak prim günlerine ekleyebilir.
Düzenlemede askerlik ve doğum borçlanması yapılmasına engel oluşturucak bir madde bulunmuyor.
EMEKLİ OLANLAR ÇALIŞMAYA DEVAM EDEBİLİR Mİ?
Evet. Ancak işveren ve işçi isterse devam edebilirler. Emeklilik için işçinin istifası durumunda işçi ile işveren arasındaki özel hukuk ilişkisi biter. Yani sözleşme ortadan kalkar. Bu durumda işveren isterse bir bölüm çalışanla devam eder, istemezse devam etmez.
Emekli olanların tamamını da istemeleri durumunda çalıştırabilir. Kısaca söz işverenindir. Yönetim hakkını kullanarak istediğini devam ettirir, istediğini ettirmez.
Yasa teklifinde bu konuda madde yer aldı. Maddede şöyle denildi:
“İşçilerin emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmaları halinde iş sözleşmelerinin zorunlu olarak feshini gerektiren hükümlerin yürürlükten kaldırılması, iş sözleşmesinin sürdürülmesi ya da sona erdirilmesi kararının sözleşmenin taraflarına bırakılması amaçlanmıştır.” Yani, emeklilik talebinde bulunmanın ardından işçinin sözleşmesi fesih edilirken, yeni düzenleme ile fesih zorunluluğu ortadan kalktı.
EMEKLİ OLMAK İÇİN İSTİFA ETMEK Mİ GEREKLİ? EYT düzenlemesi sonrasında gerekli sigortalılık ve prim koşullarını yerine getiren kişiler, emekli olmak isterlerse muhakkak “emeklilik sebebiyle istifa” etmek zorundadırlar. İşyeri de işten çıkışı “emeklilik sebebiyle istifa” kodundan SGK’ya bildirmelidir.
Hem çalışayım hem de emekli aylığımı aynı anda bağlatayım gibi bir sistem bulunmuyordu.
Ancak yeni düzenlemede, fesih şartı ortadan kaldırılıp işverene işçiyi çalıştırmaya devam ettirme hakkı getirildi. Taslak metinde, EYT kapsamında emekli olanların 30 gün içinde aynı iş yerinde çalışmaya başlamaları halinde yüzde 5 oranında sosyal güvenlik destek primi indirimi hakkından yararlanması hükme bağlandı. Bu süreye geçirip aynı iş yerinde çalışmaya devam edenlere indirim uygulanmayacak.
EYT SONRASI TEKRAR İŞE DÖNÜLEBİLİR Mİ? Ancak, işverenle aralarında yaptıkları anlaşmaya bağlıdır.
EYT sonrasında işyerinden ayrılıp emekli aylığı bağlatan kişiyle iş yeri arasında özel hukuk ilişkisi sonlanmıştır.
Bu nedenle işveren yeni bir ücret önerebilir.
Hatta bu ücret daha önce ödenen ücretin altında bile olabilir.
Bu durumda işverene herhangi bir yaptırım uygulanamaz.
Bu tamamen yeni bir iş ilişkisi olarak algılanacağı için, işçi ile işverenin karşılıklı anlaşmasına bağlıdır.
Ancak, emekli olup aynı iş yerinde çalışmaya başlayanlardan başka iş yerine geçenler sosyal güvenlik primi indiriminden yararlanamayacak.
Bu indirimden ikinci kez yararlanamayacak.
Yani 30 günlük süre içinde aynı iş yerinde çalışan başka iş yerine geçerse indirim söz konusu olmayacak. Bu düzenlemeyle işverenlerin deneyimli elemanlarını EYT nedeniyle yitirmesine engel olunmak istendiği belirtiliyor.
EYT’ Lİ OLUP EMEKLİ OLMADAN ÇALIŞMAYA DEVAM EDENLERİN TAZMİNATI NE OLACAK?
Eğer son ayrılış tarihinde kıdem tazminatına hak kazandıracak bir neden varsa tüm süre ve son ücret üzerinden, yoksa EYT’li olunduğu tarihteki ücret ve süre üzerinden faiz yürütülerek tazminat ödenir.
EYT KAPSAMINDA EKSİK PRİM NASIL HESAPLANIR? EYT yasası çıktığında prim ve süre açısından eksikleri olanlar bunları tamamlayarak sisteme girebilecek ve emeklilik hakkı kazanacak. Primini doldurup sigortalılık süresini doldurmayanların beklemesi gerekecek. Düzenleme Eylül 1999 öncesini kapsadığı için Eylül 2024’e kadar tüm EYT’liler sigortalılık süresini doldurmuş olacak. Düzenlemeye bağlı olarak değişecektir. Eğer düzenleme 8 Eylül 1999 öncesinde daha önce var olan kadınlarda 20 erkeklerde 25 yıl sigortalılık süresi ve 5000 prim günü doldurma koşulunu getirirse, EYT mağdurlarının tamamı bu düzenlemeden yararlanır.
Ancak sigortalılık süresi ve 5000 prim günü tamamlanmışsa, eğer tamamlanmamışsa, ne zaman bu koşullar yerine getirilirse o gün emekli aylığı için talepte bulunabilirler.
EYT’ DE SSK BAĞ-KUR AYRIMI VAR MI? EYT’nin kapsamı belirlenirken sigorta kolları (SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı) açısından bir ayırım söz konusu olmayacak. Bağ-Kur kapsamında işyeri açan, şirket ortağı olup primini donduranlar bu süreleri canlandırarak prim gün sayısını primlerine ekletebilecek. EYT’ LİLERDE BORÇLANMA HAKKI VAR MI? Salgınla mücadele döneminde kısa çalışmaya ayrılan, ücretsiz izne çıkarılan çalışanların bir kısmı prim günü eksik olduğu için düzenlemeden gecikmeli yararlanmak durumunda kalabilir. Bu sürelere ilişkin borçlanma hakkı verilmesi söz konusu olabilirdi. Ancak yasa teklifinde böyle bir madde bulunmuyor.
EYT kapsamında emekli olacaklar son işyerlerinden oradaki çalışma süresi için kıdem tazminatı alacak. Yasa teklifinin komisyonlarda veya TBMM Genel Kurulu’nda değişikliğe uğraması durumunda bu konuda yeni kazanımlar olabilir. EYT DÜZENLEMESİ HANGİ YILLARI KAPSAYACAK? Prim günü, sigortalılık süresi dolup da yaşı bekleyenlere yönelik bir düzenleme olacak.
Prim gün sayısını doldurduğu halde sigortalılık süresi tamamlanmayanların bu süreyi beklemesi gerekiyor.
Düzenleme 8 Eylül 1999 öncesini kapsadığı için 8 Eylül 2024’e kadar bütün EYT’lilerin sigortalılık süresi tamamlanmış olacak. Prim eksiği olanlar da borçlanma yoluyla tamamlayabilir. EYT KAMU ÇALIŞANLARI İÇİNDE GEÇERLİ Mİ? Kamu kurum ve kuruluşlarında da emeklilik için yaş koşulu bulunuyor. Kamuda emeklilik için yaş haddi 65 olup, 15 hizmet yılını dolduranlar 61 yaş şartıyla emekli olabiliyor. EYT’ Lİ OLDUĞU İÇİN İŞVEREN EMEKLİ EDEBİLİR Mİ? İş Kanunu’na göre, emeklilik nedeniyle iş sözleşmesini sonlandırma hakkı çalışanın inisiyatifinde bulunuyor. İşverenin bir çalışanı zorla emekli etmesi söz konusu değil. İşveren EYT düzenlemesine göre işçiyi işten çıkaramaz. Kişi EYT’li olduğu için işten çıkarılamaz. Eğer çıkarırsa çalışan iş mahkemesinde dava açabilir. İşyerinin büyüklüğüne göre işe iade davası ve tazminat davaları açılabilir. Yasa teklifinde, “Yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmaları halinde iş sözleşmelerinin zorunlu olarak feshini gerektiren hükümlerin yürürlükten kaldırılması, iş sözleşmesinin sürdürülmesi ya da sona erdirilmesi kararının sözleşmenin taraflarına bırakılması”nın amaçlandığı belirtiliyor. Yani EYT düzenlemesinden yararlanan birisinin işine devam edip etmeyeceğine işveren de karar verebilir. EYT SONRASI HERKES AYNI EMEKLİ MAAŞI MI ALACAK, EYT SONRASI EMEKLİ MAAŞI NASIL HESAPLANACAK? EYT düzenlemesi nasıl çıkarsa çıksın emekli aylığının miktarı kişiye özel olacak. Emekli aylığı hesaplanırken, 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası hizmetler için ayrı ayrı asgari aylık kuralları uygulanıyor. 2000 öncesindeki hizmetler için emekli aylığında alt sınır, en düşük prime esas kazancın yüzde 70’inden az olamıyor. 2000-2008 döneminde bu oran asgari ücretin yüzde 35’ine düşürüldü. 2008 sonrası dönem için asgari ücretin yüzde 35’i uygulanıyor. Bakmakla yükümlü olunan kişiler varsa aylıkları asgari ücretin yüzde 40’ından az olamıyor. EYT’ liler başvuruda bulunduğunda bu üç dönem için ayrı ayrı “tam aylık” hesaplanacak.
Daha sonra her bir dönemdeki çalışma süresi toplam prim gününe bölünerek o dönem için “kısmi aylık” tutarı hesaplanıyor.
Üç dönemin kısmı aylığı toplanarak emekli aylığı bağlanıyor.
News
