15 Temmuz darbe girişimi, aslında Osmanlı’dan günümüze gelenek haline gelmiş isyanlarında bir kronoloji halinde incelenmesinde fayda olacağı ve gelecekte yeni darbe ve isyanların önlenmesine de katkı sunabilir.
Tek hedefin iktidarı ele geçirmek veya taleplerin yönetim erklerine dayatmaktan ibaret olan bu girişimlerin Osmanlıdaki Yeniçeri Ocakları eliyle yapıldığını görmekteyiz.
16.Yüzyıldan itibaren düzenli ordu kapsamında taleplerini güç kullanarak ispatlar ve istediklerini alırlardı. Belli zaman sonra bu güçlerini taht kavgası ve hatta padişah indirmeye kadar götürdüler.
Yeniçerilerin savaş ganimetleri üzerine başlayan isyanları yeri geldi orduyu terk etme disiplin zaafına ve hatta savaş yenilgilerine yol açtı.
Bu gelenek bozulmadan yüzyıllarca devam edebildi. Şehzade katliamından tutun padişah cinayetlerine kadar yeniçeriler sürekli başrol oynadı.
19. Yüzyıl ortalarına kadar ayaklanmalar ve kazan kaldırmalar devam etti.
Zayıflayan imparatorluk beraberinde isyanları bastırmayı da zorlaştırdı. 20. Yüzyıl başındaki son isyanların en meşhuru 31 Mart vakası yine karşı askeri operasyon ile bastırıldı.
Devamında Bab-ı Ali baskını, akabinde İttihatçıların katliam yaparak hükümeti ele geçirerek padişahı indirmesi büyük imparatorluğunda sonu olmuş oldu.
Bu isyan geleneği cumhuriyetin ilk yıllarında ordu üzerindeki kışkırtmaları olsa da etkili olamadı. Bunda güçlü lider faktörünü görebiliriz.
Ancak çok partili sistemle birlikte farklı nedenlerle; ki bu nedenlerin en önemlisi cumhuriyet ve laiklik hassasiyetini görebiliriz. Kalkışmalar, müdahaleler ve darbeler hastalığı nüksetti.
Kendisine Avrupa hedefini koyan bir ülkede, Afrika’nın Uganda’sında olmayacak kadar son altmış yıllık hareketlilik yaşandı.
Müdahale içinde müdahaleden tutun günün modasına uygun “e muhtıra” ya kadar çeşitli isyan ve darbe girişimleriyle karşılaşıldı.
İş çığırından çıkıp “ benim darbem, senin darben” moduna da ulaşmadı değil.
Bugün bile hala bir kesimin 1960 askeri müdahalenin demokrasi kazanımı olarak görmesi toplumun darbeleri nasıl içselleştirdiğinin örneği değil mi.
15 Temmuz kalkışması tek örnek olarak halkın direk işin içinde olması açısından bir nebze de olsa belli bir kesime vereceği mesaj açısından tarihteki yerini alacak gibi görünüyor.
Gelecekte ne olur sorusuna ordunun “hali ruhiye” sine bağlı denebilir.
News
