Barışsız Barış, Savaşsız Savaş: Ortadoğu’nun Yeni Gerçeği
Ortadoğu için en çok sorulan soru hâlâ aynı: Barış mı geliyor, yoksa büyük bir savaş mı kapıda?
Bu sorunun cevabı ne tam bir iyimserlik ne de kör bir felaket senaryosu. Daha gerçekçi ve daha makul olan şu: Ne tam barış ne de topyekûn savaş.
Bölge uzun zamandır gri bir alanda yaşıyor.
Açık savaşın tam eşiğinde ama bir türlü içine düşmeyen, barışın dilini kullanan ama ona bir türlü yaklaşamayan bir denklem bu.
Ve artık herkes şunu görmeye başladı: Bu durum geçici bir kriz değil, giderek kalıcılaşan bir yapı.
Çünkü sahadaki aktörlerin hiçbiri büyük bir savaşı gerçekten istemiyor.
Amerika son yirmi yılın faturasını çok net gördü. Irak ve Afganistan, geniş çaplı müdahalelerin ne kadar öngörülemez sonuçlar doğurduğunu gösterdi.
Bugün Washington artık doğrudan savaş başlatan değil, dengeleri uzaktan yöneten bir oyuncu olmayı tercih ediyor.
İsrail askeri olarak bölgenin en organize güçlerinden biri.
Ama bu güç tek başına uzun soluklu bir bölgesel savaşı kaldıracak türden değil. Her genişleme yeni cepheler ve yeni kırılganlıklar üretiyor.
İran ise bambaşka bir denklemde.
Doğrudan bir savaşa girmek sadece dış politika açısından değil, iç düzen açısından da büyük bir risk. Tahran bu nedenle açık çatışma yerine vekil güçler ve sınırlı hamlelerle alan açmaya çalışıyor.
Bu üç aktörün kesiştiği nokta şu: Kontrol edilemeyen bir savaştan herkes kaçınıyor.
Ama bu barışın geleceği anlamına gelmiyor.
Çünkü bölgenin temel meseleleri hâlâ masada. Filistin sorunu sadece bir toprak anlaşmazlığı değil, aynı zamanda statü, egemenlik ve kimlik meselesi olarak duruyor.
İran–İsrail rekabeti ise artık gizli kapaklı değil, doğrudan bir güvenlik gerilimine dönüşmüş durumda.
Tüm bunların üzerinde ise Amerika’nın kurduğu ve hâlâ sürdürdüğü güvenlik mimarisi var.
İşte tam bu noktada şu soru geliyor: Bu düzeni kuran Amerika’ysa, neden değişsin?
Soru ilk bakışta manidar ama eksik.
Çünkü tarih şunu açıkça gösteriyor: Hiçbir güç kurduğu sistemi sonsuza kadar sabit tutamaz.
Amerika Soğuk Savaş’ta küresel düzenin yarısını inşa etti ama o sistem çözüldü. Irak’a müdahale edip yeni bir düzen kurmak istedi, ortaya daha karmaşık ve kontrolü zor bir yapı çıktı.
Mesele kurmak değil, sürdürebilmek.
Sistemler genelde üç nedenden dolayı değişir:
1. Maliyet artar. Orta Doğu, Amerika için eskisi kadar vazgeçilmez değil. Enerji bağımlılığı azaldı, rekabetin ağırlık merkezi Asya’ya kaydı.
2. Alternatif güçler sahneye çıkar. Çin ekonomik olarak, Rusya ise askeri ve jeopolitik hamlelerle mevcut düzeni doğrudan yıkmasa da aşındırıyor.
3. Yerel aktörler uyumsuzlaşır. Türkiye, İran, İsrail ve Körfez ülkeleri artık tek bir merkezden yönlendirilen oyuncular değil.
Her biri kendi gündemini dayatıyor.
Ancak şu ayrım çok önemli: Amerika sistemi tamamen yıkmıyor. Ama aynı şekilde olduğu gibi de bırakmıyor. Yaptığı şey daha ince: Sistemi koruyarak değiştirmek.
Yani çöküş değil, dönüşüm.
Peki bu dönüşüm sahada nasıl görünüyor?
Sürekli ama sınırlı çatışmalar olarak.
Büyük cephe savaşları yerine küçük ama etkili hamleler: yerel operasyonlar, vekil güçler üzerinden yürütülen mücadeleler, siber saldırılar, ekonomik yaptırımlar. Başka bir deyişle, savaşın parçalanmış hali.
Bu durum dışarıdan bakan biri için tam bir istikrarsızlık gibi görünür. Ama aslında içeride belirli bir denge üretir. Hiçbir taraf tam anlamıyla kazanamaz, ama hiçbir taraf da tamamen kaybetmez.
Asıl risk ise bu dengenin ne kadar kırılgan olduğudur.
Tarih gösteriyor ki büyük savaşlar çoğu zaman planlanarak değil, yanlış hesaplarla başlar.
Sınırlı bir operasyonun büyümesi, kontrolsüz bir misilleme ya da geri adım atılmayan bir kriz… Zincir böyle kırılır. Ve o noktadan sonra süreç aktörlerin niyetinden tamamen bağımsız ilerler.
Bugün Ortadoğu’da gördüğümüz yapı bu yüzden geçici değil.
Bu bir dönem. Ve bu tür dönemler yıllarla değil, on yıllarla ölçülür.
Ne barışın kurulduğu ne de savaşın bittiği bir dönem.
Daha açık söylemek gerekirse: Bu coğrafya bir süre daha savaşmadan savaşmanın yükünü taşımaya devam edecek.
Asıl mesele şu: Bu yük bir noktada yeni bir düzen mi doğuracak, yoksa aynı döngünün farklı versiyonlarını mı üretecek?
Bugün için en doğru. cevap şu olur: Sistem ayakta, ama aynı değil. Gerilim sürüyor, ama kontrol altında. Ve bu denge göründüğünden çok daha uzun sürecek.
Unutulmamalı ki halen Lübnan’a saldırılar devam edilmekte.
İsrail her gün bir adım daha ilerleyerek Lübnan‘ın 3’te birini istila etmiş durumda.Vesselam.
News
