Halk takviminde Hıdırellez ve hızır günleri…
Resmi olarak kullanılan milâdî ve hicrî takvimlerin yanında halkın kendi aralarında kullandığı bir takvim de vardı.
Eskiden yaygın olarak kullanılan bu halk takviminde yıl “kasım günleri” ve “hızır günleri” diye ikiye bölünerek hesaplanırdı.
“Kasım günleri” kış, “hızır günleri” yaz olarak kabul edilirdi.
Hızır günleri milâdî takvime göre 6 mayısta başlayıp 7 Kasıma kadar (186 gün)sürer, kasım günleri de 8 kasımda başlayıp 5 mayısa kadar (179) gün sürmektedir.
Kasım günleri 4 yılda bir, Şubat ayının 29 olduğu zaman 180 gün sürmüş olur.
Hıdırellez, hızır günlerinin başlangıcı olan 6 Mayıs günüdür.
Bu yıl Hıdırellez 06 Mayıs 2026 Çarşamba gününe denk gelmektedir.
Hıdırellez (Hızır-ilyas) günü değişime uğrayarak hıdırellez şeklini almıştır.
Hıdırellez gününde halk arasında Hızır (a.s) ile
İlyas aleyhisselâmın buluştuğuna inanılır, bu buluşma ile her tarafın yeşillendiği söylenirdi.
Bugün de halk sevinç gösterilerinde bulunur, bugünü adeta bir bayram havasında geçirirdi.
Bütün türk dünyasında bilinen hıdırellez, daha çok balkan türkleri arasında yaygındır.
Hıdırellez, kışın bitip yaz mevsiminin başladığı tabiatın uyanışını simgeleyen geleneksel bir bahar bayramıdır.
Bu bayram, tarihî olarak çok çok eskilere dayanmaktadır.
Kutlama ritüellerinin ortak özellikleri olsa da yöreden yöreye, ülkeden ülkeye farklılaşan bazı ritüeller de vardır.
Bu eski takvime göre günümüzde de geçerli fırtınalar, soğuk ve sıcak günler hemen hemen aynı günlere rastladığı için balıkçılar, denizciler ve çiftçiler meteorolojinin gelişmediği, kitle iletişim araçlarının yokluğu ya da azlığında, bilginin günümüzdeki gibi yaygın olmadığı yıllarda çok yararlanmışlardır.
Eski insanlar bu halk takvimini takip ederek havaların nasıl olabileceğini tahmin edebiliyorlardı.
Hatta eski insanların içinde bu takvim günlerini milâdî takvim ve 13 gün farklı olan rumî takvimini de takip ederek asırlar öncesinin tecrübe ve birikimini kendi tecrübeleriyle harmanlayarak bilge haline gelen öyle insanlar vardı ki adeta meteoroloji uzmanı kesilmişlerdi.
Benimde hatırlayabildiğim böyle birkaç insanın radyodan hava raporunu dinlerken bıyık altı gülümsemelerinin anlamını meteorolojinin yanılmasından sonra fark ettiğim olmuştu.
Bu halk takvimi atalarımızdan kalma kültür mirasımızdır.
Âmed-i laklak (leyleklerin gelişi) reft-i piristû
(Kırlangıçların gidişi) Cereyan-ı ma-ı eşcar
(ağaçlara su yürümesi) Âhar-ı şeb-i Yelda
(uzun gecelerin sonu) Şikeste-i germa
(Sıcaklıkların kırılması) tabirleri bilenlere çok şey anlatırdı.
Bu tabirler bazı takvimlerin yapraklarında günümüzde de mevcuttur.
Uzun gecelerin başlangıcı ve yılın en uzun gecesi olan “şeb-i yelda” 21 aralığı 22 aralığa bağlayan geceye denk gelmektedir.
17. Yüzyılda yaşayan şair Bosna’lı Sabit şeb-Yeldayı: ”Şeb-i yeldayı müneccimle (yıldızlarla uğraşanla) muvakkit (namaz vakitlerini
bildirmekle görevli) ne bilir. Mübtelâ-i gama (aşk
derdine tutulup kavuşamayan aşığa) sor ki
geceler kaç saat.” diye tasvir etmiştir.
Hızır günlerinde gerçekleşen bazı hadiseler vardır.
Meselâ: 11 hızır – 16 mayıs filiz kıran fırtınası.
15 hızır- 20 mayıs kokolya fırtınası.
23 hızır – 28 mayıs koyun kırkma zamanı.
36 hızır- 10 haziran ülker doğumu fırtınası.
47 hızır- 21 haziran gün dönümü fırtınası ve senenin en uzun günü.
52 hızır- 26 haziran yaprak aşısı zamanı.
74 hızır- 18 temmuz şiddetli sıcaklar.
85 hızır- 29 temmuz üzümlerin olgunlaşmaya başlaması.
88 hızır- 1 ağustos 7gün süren (eyyam-ı bahur)
en sıcak günler.
93 hızır- 6 ağustos arıların bal yapma zamanı.
108 hızır- 21 ağustos yaprakların sararması.
115 hızır – 28 ağustos sıcakların azalması ve leyleklerin gitme zamanı.
135 hızır 17 eylül havaların soğumaya başlaması.
157 hızır- 9 ekim yaprak dökümü fırtınası.
164 hızır- 16 ekim yağmur mevsiminin başlaması.
173 hızır- 25 ekim suların soğuması.
183 hızır-4 kasım lodos rüzgârlarının esmeye başlaması gibi hadiselerin bilgileri günümüzde de bazı takvim yapraklarında yer almaktadır.
Hıdırellez, her yıl olduğu gibi bu yılda büyük bir coşkuyla kutlanacaktır.
Hıdırellez, dinî değil kültürel bir gelenektir.
Hıdırellez kutlamalarına, meşru sevinç gösterilerine günahtır diyemeyiz.
Ancak batıl olan bir uygulamayı dinimiz kabul etmez.
Hıdırellez kutlamalarını batıl ve hurafelerle doldurmak doğru değildir.
Hıdırellez, dinimizin meşru kabul ettiği çerçevenin dışına taşmamak şartıyla kutlanmasına günahtır diyemesek de kutlamalar esnasında dinimizin haram saydığı yiyecek, içecek ve eylemlerden uzak durmak gerekir.
Yüce Rabbim bizlere kısa bir süre sonra başlayacak olan hızır günlerini hayırlı eylesin.
Cumamız hayra vesile olsun
Selamlarımla.
News
