Gazetemizin kadim isimlerinden Recep Seymen abimizle zaman zaman Büyükçekmece İmaret Camii’nde namaz sonrası sohbet halkalarına katılıyoruz.
Geçtiğimiz günlerde bu halkalarda dikkat çekici bir tartışma yaşandı.
Bir arkadaşımız, ülkenin tüm sorunlarının kaynağını yalnızca hükümette görüyordu.
Biz ise ayetler ve hadisler üzerinden farklı bir tablo çizmeye çalıştık: Toplumsal bozulma yalnızca yönetimle açıklanamaz; toplumun kendi ahlaki durumu da bu tablonun içindedir. Arkadaşımız ikna olmadı.
Ama bu tartışma zihnimde bir şeyi netleştirdi. Bugünkü yazının meselesi tam da bu.
Türkiye bugün çok katmanlı bir krizin içinde.
Ekonomik sıkıntı herkesin gündelik hayatına yansıyor, bu açık.
Ama altında daha sessiz, daha kalıcı bir yara var: ahlaki çözülme.
Bir toplum yalnızca fakirleştiği için çökmez.
Adalet duygusunu kaybettiğinde çöker. “Kim dürüst?” sorusunu sormayı bıraktığında çöker.
Haram sıradanlaştığında, utanma duygusu törpülendiğinde ve hesap sorulmazlık yerleşik bir kural hâline geldiğinde çürüme başlar.
Kur’an bu gerçeği soyut bir uyarı olarak değil, somut bir toplumsal yasa olarak ortaya koyar: “İnsanların kendi elleriyle işledikleri sebebiyle kara da ve deniz de fesat ortaya çıktı.” (Rûm, 41)
Bugün sıradan vatandaşın öfkesi yalnızca geçim derdinden kaynaklanmıyor.
Asıl yaralan vicdan şurada: Fedakârlık her zaman halka düşüyor, imtiyaz ise her zaman güçlü olana.
Vatandaş bunu soyut olarak değil, gündelik hayatın somut tablosunda görüyor.
Yıllarca maaşıyla ay sonunu getiremeyen memur/emekli varken; bazı siyasetçilerin, bazı bürokratların ve onların çevresindeki çıkar ağlarının kısa sürede ulaştığı servet herkesin gözünün önünde büyüyor.
Bu tablo tesadüf değil; bir sistemin ürünü:
• İhale düzenleri,
• Kayırmacılık,
• Makam gücünün nüfuz ticaretine dönüşmesi,
• Liyakatin yerini sadakatin alması,
• Devlet imkânlarının şahsi konfora çevrilmesi.
Burada sorumluluk önce yukarıya, yönetenlere aittir.
Bir devlet aygıtı emaneti servet aracına dönüştürdüğünde, bu öncelikle o aygıtı işletenlerin sorunudur.
Gücü elinde bulunduran, hesabı da önce vermek zorundadır.
Güç sarhoşluğu çoğu zaman paradan daha büyük bir yozlaşma üretir.
İnsanlar makamı emanet değil dokunulmazlık zırhı sanmaya başladığında; eleştiriyi düşmanlık, denetlenmeyi hakaret gördüğünde devletin ruhu zarar görür.
Ama tehlike burada bitmiyor.
Toplum artık bu tablolara şaşırmamaya başladı.
İşte asıl çürüme budur.
Kur’an bu gerçeğin ikinci boyutunu daha sert bir yasayla ortaya koyar: “Başınıza gelen her musibet, kendi ellerinizle kazandıklarınız sebebiyledir.” (Şûrâ, 30)
Bu ayet yalnızca bireyi değil, toplumu da muhatap alır.
Çürüme sadece yukarıdan aşağıya inmez; toplumun sessizliği ve normalleştirmesiyle aşağıdan yukarıya da beslenir.
Toplum görmezden geldikçe, yanlış büyür.
Toplum alıştıkça, yanlış yerleşir.
Toplum sustukça, yanlış düzen olur.
Bir ülkede haram sıradanlaşırsa yalnızca ekonomi bozulmaz; vicdan düzeni de çöker. İnsanlar çalışarak değil bağlantıyla yükseleceğine inanmaya başlar.
Gençler, karaktere değil torpile yatırım yapar.
Devlet, adalet dağıtan bir yapı olmaktan çıkıp fırsat paylaştıran bir mekanizma gibi algılanır.
Tarih boyunca hiçbir çöküş yalnızca yönetim hatasıyla açıklanamaz.
En kritik kırılma, toplumun içindeki tepki refleksinin zayıflamasıdır. Yanlışın yayılmasından önce, yanlışla mücadele iradesi kaybolur.
Artık sorun sadece yanlışın varlığı değil; yanlışın “normal” kabul edilmesidir.
Tepki yerini kabullenmeye, kabullenme ise sessiz bir ortaklığa dönüşür.
Hiçbir sistem sadece kötü insanların elinde bozulmaz.
Çoğu sistem, iyi insanların azalmasıyla ve susmasıyla çöker.
Peki ya çözüm?
Eleştiri kolay, inşa zordur.
Bu yüzden aynı hatayı tekrarlamamak gerekiyor: Yalnızca şikâyet etmek yetmez, somut bir çerçeve şarttır.
• Bireysel düzlemde: Her insan kendi çevresinde “küçük adalet” üretmelidir.
Verilen sözü tutmak, hakkı teslim etmek, torpille iş takip etmekten vazgeçmek bu, devrim değil, sadakat meselesidir.
• Mesleki düzlemde: Doktor, öğretmen, esnaf, memur her meslek mensubu kendi alanında liyakat ilkesini fiilen uygulamalıdır.
Liyakat yalnızca sözlükte kalmamalı; terfi, ihale, atama kararlarında somut ölçüt olmalıdır.
• Toplumsal düzlemde: Sivil denetim talepleri, şeffaflık baskısı, mahalle ve meslek örgütleri aracılığıyla hesap sorma kültürü bunlar siyasi pozisyon değil, insanlık görevidir.
Sessiz çoğunluğun sesi olmadan yapısal değişim hammaddesiz kalır.
Kur’an bu dengeyi en açık biçimde şöyle ifade eder: “Bir toplum kendisini değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez.”
(Ra’d, 11)
Bu ayet-i kerime yalnızca uyarı değil, aynı zamanda bir yol haritasıdır.
Değişim yukarıdan beklenmez; bireyin vicdanında filizlenir, toplumun pratiğinde kök salar.
Ama bu, yukarının sorumluluğunu ortadan kaldırmaz yalnızca aşağının da beklemeye hakkı olmadığını hatırlatır.
Not: Nasip olursa en kısa zamanda, 8 yıl Ortadoğu’da bizzat görev yapmış bir meslektaşımın yaşadıklarını sizlerle paylaşacağım.
Burada “çözülme” diye konuştuğumuz şeyin, orada nasıl bir gerçeğe dönüştüğünü gördüğünüzde bu satırları farklı bir gözle okuyacaksınız
News
