Kötülük yalnızca onu yapanın cesaretiyle büyümez; bazen susanların sessizliğinden, görüp de görmezden gelenlerin rahatlığından ve zamanında söylenmeyen bir “hayır”dan güç alır.

İyilik, yalnızca kimseye zarar vermemek değil; haksızlık karşısında vicdanını kaybetmemektir.

Bazen kötülük kapımızı kırarak girmez. Önce küçük bir taviz ister.

Biraz sessizlik, biraz görmezden gelmek, biraz da “Şimdi mesele çıkarmayayım” düşüncesi…

Biz sustukça sınırlar bulanıklaşır; yanlış, kendisine yer açıldığını zanneder.

Bir gün dönüp baktığımızda, başlangıçta asla kabul etmeyeceğimiz şeylerin hayatımızda sıradanlaştığını görürüz.

İşte insanın kendisine sorması gereken soru tam da burada başlar: Ben nerede “hayır” demem gerekirken sustum?

Çünkü “hayır” diyebilmek kabalık değildir.
Hakkını korumak kibir değildir. Mesafe koymak sevgisizlik değildir. Bazen insan, iyi kalabilmek için sınır çizmek zorundadır.

Merhamet ile teslimiyet aynı şey değildir. Sabır ile zillete razı olmak da aynı şey değildir.

Affetmek başka, aynı yanlışa yeniden kapı açmak başkadır. İyilik insanı küçültmez; fakat ölçüsüz taviz, zamanla insanın kendi değerini unutmasına sebep olabilir.

Daha da önemlisi, kötülük yalnızca bize yöneldiğinde sınanmayız.

Bazen asıl sınav, başkasına yapılan haksızlığın karşısında nerede durduğumuzdur.

Bir insan ezilirken sessiz kalmak, birinin hakkı yenirken başımızı çevirmek, güçlünün yanlışını sırf bize dokunmuyor diye görmezden gelmek vicdanı sorumluluktan kurtarmaz. “Bana yapılmadı” demek her zaman masumiyet değildir.

Çünkü bugün başkasına yapılan haksızlığa sessiz kalan, yarın aynı haksızlık kendi kapısına geldiğinde konuşacak ahlaki zemini de zayıflatmış olur.

Haksızlığı yapanla susan elbette aynı değildir; fakat kötülüğü görüp normalleştirmenin de insanın omzuna yüklediği bir vicdan ve vebal vardır.

Adalet, yalnızca kendi hakkımızı korumak değildir.

Hak, bize dokunduğunda savunduğumuz; başkasına dokunduğunda unuttuğumuz bir değer olamaz.
Zulmün alanı bazen yapanın gücüyle değil, çevresindekilerin sessizliğiyle genişler.

Menfaat uğruna susmak, yanlışın tarafında görünmemek için baş çevirmek, “Beni ilgilendirmez” diyerek kenara çekilmek kötülüğün önünü açabilir.

Elbette herkes her meselede kavga etmek zorunda değildir. Her yanlışın karşısında bağırmak da çözüm değildir.

Ama insanın dili susuyorsa kalbi susmamalıdır.

Elinden gelen bir şey varsa yapmalı, söylenmesi gereken söz varsa ölçülü biçimde söylemeli, en azından haksızlığı meşrulaştırmamalıdır.

Toplumların çürümesi de çoğu zaman büyük kötülüklerle başlamaz; küçük yanlışlara alışmakla başlar. “Bundan bir şey olmaz” denilen her haksızlık, bir sonraki haksızlığın eşiğini biraz daha düşürür.

İlk saygısızlıkta susulur, ilk adaletsizlikte baş çevrilir, ilk iftirada “Beni ilgilendirmez” denir. Sonra yanlış, kendisini hak zannetmeye başlar.

İşte kötülüğün en tehlikeli hâli budur: Kendisinin kötülük olduğunu unutturması.

Bu nedenle “hayır” bazen yalnızca kendimizi koruyan bir kelime değildir. Bazen mazlumun yanında durmaktır. Bazen bir arkadaşın yanlışına ortak olmamaktır.

Bazen çıkarımıza uygun olsa bile haksız bir teklifi reddetmektir.

Bazen herkes susarken hakikatin tarafında kalabilmek, bazen de sevdiğimiz birine “Burada yanılıyorsun” diyebilecek kadar dürüst olmaktır.

Gerçek dostluk, yanlışı alkışlamak değil; insanı yanlışından koruyacak sözü söyleyebilmektir.

Çünkü kötülüğe engel olmak yalnız mağduru korumaz; kötülüğü yapan kişiyi de daha büyük bir vebale sürüklenmekten alıkoyabilir.

Bu yüzden sınır koymak bazen ceza değil, rahmettir.

İnsan ilişkilerinde de durum farklı değildir.

Sürekli anlayan, sürekli veren, sürekli alttan alan taraf olmak bir süre sonra dengeyi bozar. Karşınızdaki kişi sizin sabrınızı erdem değil, sınırsız izin olarak okumaya başladıysa artık orada iyilik değil, sağlıksız bir düzen oluşmuştur.

İyi niyet, kötü niyetin sermayesi hâline gelmemelidir.

İnsanın yüreği yumuşak olabilir; fakat omurgası da sağlam olmalıdır.

Tevazu, haksızlık karşısında ezilmek değildir. Edep, hakikati söylemekten vazgeçmek değildir.

Sabır ise zulmü sineye çekmek hiç değildir. Bazen susmak hikmettir, bazen konuşmak emanettir.

Mesele, hangisinin Hakk’a, vicdana ve adalete daha yakın olduğunu ayırt edebilmektir.

Hayat bize herkese karşı sert olmayı değil, neye karşı taviz vermememiz gerektiğini öğretmelidir.

Her kapıyı açık tutmak merhamet değildir.

Her yanlışı affetmek olgunluk değildir.

Her haksızlığı sineye çekmek de sabır değildir.

Bazı kapılar kapanır ki huzur içeride kalsın. Bazı mesafeler konur ki saygı yeniden doğsun.

Bazı sözler söylenir ki yanlış daha fazla büyümesin.

Ve bazı “hayır”lar vardır ki insanı bir kötülükten, bir pişmanlıktan, hatta bir vebalden korur.

Geçmişte sustuğumuz yerler olmuş olabilir.

Görüp de geç kaldığımız, yanlış kişilere gereğinden fazla alan açtığımız, bir başkasının hakkı yenilirken yeterince güçlü duramadığımız anlar da olabilir. Mühim olan, vicdanın hâlâ konuşuyor olmasıdır.

Çünkü insanın olgunluğu hiç hata yapmamasında değil; hatasını fark ettiğinde yönünü değiştirebilmesindedir.

Bugünden sonra kendimize şu sözü verebiliriz: Kötülük yapmayacağız, kötülüğe ortak olmayacağız, kötülüğü alkışlamayacağız ve gücümüz yettiğince haksızlığın karşısında vicdanımızı susturmayacağız.

Çünkü kötülük bazen güçlü olduğu için değil, karşısında kimse durmadığı için büyür.

İnsan iyi kalmalı; fakat iyiliğini safdillikle karıştırmamalı. Merhametli olmalı; fakat adaleti unutmamalı. Affedebilmeli; fakat aynı yanlışa sonsuz izin vermemeli.

Ve gerektiğinde sesini yükseltmeden ama duruşunu da eğmeden o kelimeyi söyleyebilmelidir: Hayır.

Çünkü hakikatin tarafında söylenmiş bir “hayır”, bazen yalnız bir insanı değil; bir vicdanı, bir aileyi, bir dostluğu ve nihayet bir toplumu kötülüğün sıradanlaşmasından korur.

Sessizlik her zaman sükûnet değildir; bazen kötülüğün kendine bulduğu en güvenli alandır.