Sebil; “Hayır için parasız olarak dağıtılan içme suyu” anlamında kullanılmaktadır.

Ayrıca, genellikle cami yanlarına veya yollar üzerine, meydanlara, yolların kesiştiği kavşalara gelip geçenlerin su ihtiyaçlarını karşılamak için maddî bir karşılık beklemeden yapılan, yapılara da sebil ya da sebilhane denmektedir.

Sebil etmek: dağıtmak bol bol vermek.

Sebilci: Sokaklarda dolaşarak sebil dağıtan kimse.

Sebil, hayır için parasız dağıtılan su anlamına geldiği gibi yol, anlamına da gelmektedir.

Aslında sebil gelip geçenlerin su içebilmesi için yapılmış yapının adı olsa da günümüzde işyerlerinde, evlerde ve camilerde kullanılan sıcak veya soğuk su hazırlayan su makinelerine de bu ad verilmektedir.

Sözlük anlamı yol olan sebil kelimesinin islâm toplumunda Allah cc rızası için yapılan işler ve hizmetler anlamına gelen “fîsebilillâh” kavramından geldiği düşünülmektedir.

Ecdadımızın sebile verdiği önem Peygamber Efendimiz’in (s.a.v) “Sadakanın en faziletlisi su teminidir.” ( Ebu Davud,zekât, 41, İbn Mace, edep, 8) hadis-i şerifinin yol göstericiliğinden kaynaklanmaktadır.

Bundan dolayıdır ki islâm kültüründe çeşme yaptırmak, su kuyusu açtırmak, sebilhaneler inşa etmekle suyu halka ulaştırmak için büyük gayret gösterilmiştir.
Halen İstanbul’un sur içinde kalan yerlerinde Osmanlı döneminde yapılan çeşme ve sebillerin varlığına şahit olmaktayız.

Sebil kültürüne her ne kadar memlüklülerde, selçuklularda rastlansa da  osmanlıda 15. yüzyıl ile 19. yüzyıl sonlarına kadar çok yaygınlaşmıştır.

Sebiller, yerleşim alanlarında bulunan cami kenarlarında, medreselerde, meydanlarda, sokak ve caddelerin kesiştiği köşe başlarında, hanlarda, arasta, bedesten gibi çarşılarda, şehirlerarası yollarda bulunan han ve kervansaray gibi mekânlarda yapılandırılmıştır.

Ayrıca ecdadımız sebilci denilen kişilerin yevmiyelerini ve masraflarını ödeyerek sebil hizmeti veriyorlardı.

Sebilciler, sokak ve caddeleri dolaşarak bazen meydanlara uğrayarak bir nevi seyyar sebil hizmeti vermekteydiler.

Sebillerden genellikle su dağıtım hizmeti verilmekle birlikte mübarek gün ve gecelerde ve ramazanda süt ve bal şerbeti, meyan kökü, demirhindi gibi Osmanlı şerbetleri de ikram edilmekteydi.

Çeşme tipinde yapılan sebillerin çeşmeden farkı;

Çeşmeler uzakta bulunan su kaynaklarından gelen suyun bağlı olduğu veya kaynağın bulunduğu yerde direkt kaynakla bağlantılı olup suyun devamlı aktığı yapılardır.

Sebiller ise direkt bir su kaynağına bağlı olmayıp dışarıdan getirilen suyun dağıtımını sağlayan yapılardır.

Ecdadımız su ikram etmenin büyük bir sevap olduğuna inandıkları için insanların suzuzluğunu gidermek için vesileler aramışlardır.

Yapılan bu ikramdan kazanılan sevaptan ikram sahibinin geçmişlerinin de yararlanacağına inanıldığı için ikramdan yararlananlar ikram sahibine “su gibi aziz ol, su verenlerin çok olsun. Susuzluk çekmeyesin, geçmişlerine rahmet olsun.” gibi dualarda bulunmuşlardır.

Günümüzde belediyeler, sivil toplum kuruluşları ve bazı şahıslar bilhassa ramazan aylarında bazı meydanlarda ve camilerin avlularında su, çay ikramı ve çorba çeşmeleriyle verilen çorba ikramları geçmişten gelen sebil geleneğimize dayanmaktadır.

Ecdadımız sebil kültüründen ilhamla sebilin yol anlamına atfen evlâtlarının Allah cc yolunda yürüyen insanlardan olmaları dileğiyle oğullarına sebil kızlarına sebile isimleri vermişlerdir.

Günümüzde her ne kadar erkeklerde sebil ismine rastlamak ender olsa da kadınlarda sebile ismi halen kullanılmaktadır.

Yüce Rabbim böyle güzel geleneklerimizin yaşamasını ve yaşatılmasını nasip eylesin.

Cumamız hayra vesile olsun.

Selâmlarımla.

Not: 11 Ocak perşembeyi 12 Ocak cumaya bağlayan gece Regaip kandilidir.

Şimdiden tebrik eder, hayra vesile olmasını yüce Rabbimden niyaz ederim.